Hoe je een persoonlijke handleiding over jezelf schrijft bij autisme

Stel je voor dat je een handleiding had gekregen bij je geboorte.

Een boekje met precies uitleg over hoe jij werkt, wat je nodig hebt en hoe je het beste tot je recht komt. Helaas is die er niet. Maar als je autisme hebt, is het schrijven van een persoonlijke handleiding een van de krachtigste dingen die je kunt doen.

Het is geen klusje voor morgen, maar een project voor jezelf. Een soort blauwdruk van wie jij bent, zodat anderen je minder snel misverstaan en jij jezelf beter begrijpt. Laten we beginnen.

Waarom een persoonlijke handleiding eigenlijk?

Een persoonlijke handleiding – soms ook een 'autismepaspoort' of 'leefregels' genoemd – is er niet voor jezelf, maar juist voor de mensen om je heen. Het is een hulpmiddel om sneller begrip te creëren.

Het leven met autisme kan soms voelen als een constant uitleggen waarom je dingen doet zoals je ze doet. Een handleiding bespaart je die energie. Je kunt hem laten lezen aan vrienden, collega’s, familie of hulpverleners.

Het geeft hen een kijkje in jouw hoofd, zonder dat je er woorden aan hoeft te spenderen op een moment dat je daar misschien geen energie voor hebt.

Het is een stukje zelfzorg en zelfacceptatie in tekstvorm.

De kern: wat moet erin?

Je hoeft geen roman te schrijven. Een handleiding is geen dagboek.

Het is een praktisch document. Het doel is duidelijkheid. Je kunt het opdelen in verschillende hoofdstukken die jouw leven structureren. Denk aan wie je bent, hoe je communiceert, wat je triggers zijn en wat je rust geeft.

Hieronder vind je de belangrijkste categorieën om over na te denken. Begin met de basis.

1. Wie ben jij?

Wat zijn jouw kernkwaliteiten? Ben je eerlijk, loyaal, creatief of misschien wel extreem gedetailleerd?

Schrijf op wat jou typeert. Dit is de plek om te vertellen wat je leuk vindt. Je favoriete hobby’s, je special interests (die diepe duik in één onderwerp) en wat je energie geeft. Hou het positief.

Het is niet de plek voor een lijst met klachten, maar een introductie tot jou als persoon. Dit is vaak het lastigste deel voor de buitenwereld.

2. Communicatie: hoe praat je met me?

Geef hier concrete tips. Vind je het fijn als mensen direct zijn, of juist niet? Moet je even nadenken voordat je antwoordt, en verwacht je dan geen oordeel?

Geef aan of je non-verbale signalen soms mist. Zeg bijvoorbeeld: "Als ik stil ben, ben ik niet boos, ik ben aan het verwerken." Of: "Ik kijk niet altijd weg als ik met je praat, soms helpt het me om na te denken."

Hier wordt het serieus. Wat zorgt ervoor dat je overloopt? Wees specifiek. Vermijd vage termen.

3. Overprikkeling en triggers: de rode lijn

Zeg niet "harde geluiden", maar zeg "het geluid van een drukke supermarkt of metaal op metaal".

Noem de zintuiglijke triggers. Is het fel licht? Een sterke geur? Een onverwachte aanraking? Schrijf ook op wat de signalen zijn dat het misgaat. Misschien trek je je terug, ga je wiegen, of word je juist heel stil.

Door dit op te schrijven, help je anderen jou vroegtijdig te herkennen. Deel hoe jij communiceert over je dagstructuur; wat is jouw reddingsboei?

4. Wat helpt? Jouw rust en energie

Wat helpt jou om te resetten? Dit is het tegenovergestelde van de triggers.

Misschien is het dragen van noise-cancelling koptelefoons (zoals die van Sony of Bose) essentieel voor je. Misschien heb je een specifieke routine nodig om de dag te beginnen. Of je hebt een 'stille kamer' nodig na een drukke vergadering.

Geef aan hoe mensen je kunnen helpen. Leg uit wat autisme voor jou betekent in je dagelijks leven. Moet er even met je worden gelopen? Moet er een licht aan of uit? Wees praktisch.

Structuur geven aan je handleiding

Nu je de inhoud hebt, moet je het vormgeven. Je hoeft geen grafisch ontwerper te zijn.

Een simpele structuur werkt het best. Gebruik een duidelijk lettertype, zoals Arial of Verdana, dat makkelijk leest.

Zorg voor voldoende witruimte tussen de regels. Je kunt kiezen voor een digitaal document, zoals een PDF of een Notion-pagina, die je makkelijk kunt delen via WhatsApp of e-mail. Of ga voor een fysiek boekje dat je in je tas meeneemt. Kies wat voor jou voelt als een hulpmiddel en niet als een last.

De valkuilen vermijden

Bij het schrijven van je handleiding zijn er een paar valkuilen waar je in kunt trappen. Ten eerste: te veel tekst. Gebruik bijvoorbeeld een script voor je telefoongesprekken om het bondig te houden.

Gebruik opsommingstekens (bullet points) en korte paragrafen. Niemand leest een lap tekst bij een eerste kennismaking.

Ten tweede: te negatief. Het is verleidelijk om alleen maar te schrijven wat je niet wilt. Probeer de balans te vinden.

Schrijf wat je wél nodig hebt om te floreren. Ten derde: vergeet niet dat je mag veranderen.

Je handleiding is een levend document. Over een jaar ben je misschien weer anders. Update het regelmatig.

Delen is kracht

Een handleiding die in een la blijft liggen, heeft geen zin. De moeilijkste stap is vaak om hem daadwerkelijk te laten lezen. Begin klein.

Geef hem aan je partner, een goede vriend of een vertrouwde collega.

Vraag niet meteen om feedback, maar vraag of ze het gelezen hebben en of ze vragen hebben. Het is een opening tot een gesprek zonder dat jij hoeft te beginnen. Als je hem gebruikt in een professionele setting, zoals bij een nieuwe baan of bij een behandelaar, geef dan aan dat dit jouw manier is om jezelf te presenteren. Zeg: "Ik heb een document gemaakt om mezelf beter te begrijpen, wil je het lezen?"

Conclusie

Een persoonlijke handleiding schrijven is een daad van moed en zelfliefde. Het is een manier om de wereld duidelijk te maken hoe jij in elkaar steekt, zonder dat je je steeds hoeft aan te passen aan een wereld die soms te snel en te luid is. Het geeft rust.

Zowel voor jou als voor de mensen om je heen. Pak dus pen en papier, of open een document, en begin vandaag nog. Jij bent de expert over jezelf, en nu krijgt de wereld eindelijk de handleiding die ze verdienen.